PLOFKIP-KAPITALISME

Hoe onderscheiden we tijdens de aankomende overname- en fusiegolf plofkip-kapitalisten van waarachtige investeerders?

Ondernemers met opvolgingsvraagstukken kunnen ervoor kiezen de eigendom van hun onderneming te neutraliseren en zo de onderneming als het ware aan zichzelf terug te geven om daarmee alle stakeholders de kans te geven ‘hun’ onderneming autonoom te leiden naar de nieuwe economie die op doorbreken staat.

Als het over geld gaat…

Het is wonderlijk hoe mensen in tijden van crises als het over geld gaat, plotseling kunnen overschakelen naar een bewustzijn dat haaks staat op wat zij zeggen diep van binnen na te streven. Een primitief overlevingsmechanisme krijgt dan de overhand op hun normale bewustzijn waarin waarde-creëren voor alle betrokkenen centraal staat. Dat was wat ik dacht bij de overname van ijsbereider Ben&Jerry’s door Unilever, en dat dacht ik opnieuw toen HEMA doorverkocht werd en waarbij het opgezadeld werd met torenhoge schuldenlasten. Eenzelfde verraad zullen de klanten van Vandebron groene stroom energiemaatschappij ervaren hebben toen dat bedrijf met groene missie en al verkocht werd aan moloch Essent. En zo kennen we nog tientallen mislukte overnames en fusies in het afgelopen jaar en moeten we vrezen voor nog veel meer debacles in de te verwachten fusie- en overnamegolf in 2021  tengevolge van de Coronacrisis. De grote debacles haalden allemaal de krant maar we moeten  de vele kleine tragedies niet onderschatten die zich binnen het MKB hebben afgespeeld en zich daar binnenkort opnieuw zullen afspelen. Tijd dus om ons te her-bezinnen op de koppeling van eigendom, sociaal-ecologisch ondernemerschap en innovatief vermogen. Toen ik hierover nadacht, kwam ik op de vergelijking met de plofkip. Wat is een plofkip? Een plofkip is een gedomesticeerd dier dat we hebben afgeleerd voor zichzelf te leven. Het werd daarmee  een dier dat voor haar eigenaar moet uitdijen om zoveel mogelijk rendement op te leveren. 

Wat is een plofkip-kapitalist?

Een plofkip-kapitalist noem ik in analogie daarmee een bepaald type investeerder, die op het moment aan populariteit wint en die als kenmerk heeft: een obsessieve drang naar korte termijn geldelijk gewin. Gewin, zonder affectie, laat staan zorg, voor het bedrijf, het product en de mensen die daar werken. Dat staat haaks op de instelling van de klassieke ondernemer/investeerder: iemand met een neus voor integere, goeie ideeën en mensen, iemand voor wie rendement niets anders is dan een signaal van waardering en erkenning door alle stakeholders voor wat de ondernemer onderneemt. 

Aandeelhouderswaarde maximeren

De plofkip-kapitalist daarentegen heeft uitsluitend belangstelling voor maximalisatie van de aandeelhouderswaarde. Hij vindt al het andere overbodig en wil daar dan ook geen tijd en energie aan besteden. Hij lijkt op die tragi-komische tennisser die zijn ballen slaat met één oog gericht op het scorebord. Als de score dan tegenvalt geeft hij alles en iedereen behalve zichzelf daarvan de schuld: zijn racket, zijn trainer, het weer, de wind, het publiek, de bal, de baan, zijn geliefde. De mogelijkheden zijn eindeloos zolang hij maar niet naar zichzelf en zijn egoïstische motieven hoeft te kijken. 

Wie hier het prototype van de narcist in herkent zit er waarschijnlijk niet ver naast. Op Wallstreet en in de City of London wemelt het van deze types en op de Amsterdamse Zuidas vinden we een groeiend aantal navolgers. Heden ten dage lijken er plenty mogelijkheden om op korte termijn op deze wijze succes te scoren. Hen wordt nu nog geen strobreed in de weggelegd. Zij kunnen het voor zichzelf en hun ‘vrinden’ verkopen als ‘modern zakendoen’. 

Overlevings-mindset

De term ‘plofkip-kapitalist’ ontleen ik aan het type kapitalist dat overal opdoemt waar ‘overleving’ aan de orde lijkt. En hieraan is het dan ook dat we de plofkip-kapitalist kunnen herkennen. Dit type onderscheidt zich door angst- en schaarstedenken en heeft het vermogen om zich in de gekste vermommingen overal te vertonen. Zelfs op terreinen waar je denkt scharrelkip-adepten aan te treffen: met name bij de zogenaamd ‘groen’ en ‘circulair’ gelabelde takken van sport. 

Dat het plofkip-denken met zijn uitsluitende aandacht voor de buitenkant zelfs kans heeft gezien bezit te nemen van de ‘moderne grootschalige circulaire economie’ laat een voorbeeld in de Rotterdamse metropool zien waarin de plofkip letterlijk de hoofdrol speelt.  

Kippemesterijen, slachthuizen en energiecentrales dicht bij elkaar

Want waarom bijvoorbeeld, denkt u, staan er binnen de Rotterdamse metropool zoveel kippemesterijen, slachthuizen en moderne bio-massa-energiecentrales dicht bij elkaar? Korte efficiënte lijnen en geen onnodige transportverliezen? Dat is een prachtig principe, maar het is slechts de helft van het verhaal. Het hele verhaal klinkt onwaarschijnlijk, maar illustreert zeer treffend de plofkip-denkwijze:    

De basis grondstof voor het vetmesten van kippen is – u gelooft het niet – aardolie en van olie afgeleide oliederivaten uit de Rotterdamse haven. Binnen de kortst mogelijke tijd staan er in de buurt van de haven met olie volgetankte kuikens te wankelen op hun pootjes en net als zij onder hun eigen gewicht dreigen te bezwijken zijn ze rijp voor de vlak daarbij gelegen industriële slachthuizen. Die vervaardigen de Kilo-knallers voor de eveneens op korte-termijn-overleven gerichte consument. Maar wat is de werkelijke reden dat ze vlak bij elkaar staan en wat doen die energiecentrales daar vlakbij? Het antwoord is simpel en onthutsend: het aftanken van kuikens met aardolie produceert niet alleen kiloknallers voor de supermarkten maar ook ongekende hoeveelheden olierijke kippestront. Die kippestront verdwijnt dus direct één deur verder in een van de bio-massa-energiecentrales. Die leveren weer de energie en warmte voor de mensen die deze kippen eten in hun woonkazernes.  Heel efficiënt. Maar ik vraag mij af wie, met mij, dit nog acceptabel vindt.              

Dit is nog maar één voorbeeld van ver doorgevoerd plofkip-kapitalisme. Kenmerkend is dat er géén besef en respect is voor het product, noch voor de mensen die het produceren. De stakeholders, en daartoe moeten we in bovengenoemd geval ook de plofkippen rekenen, worden totaal genegeerd.  

Win zoveel je kunt

Plofkip-kapitalisten denken dat ‘win zoveel je kunt’ the name of the game is.

Maar wat verstaan ze onder ‘winnen’?  De plofkip-kapitalist denkt binnen zijn interpretatie van deze game dat er één koek te verdelen valt en dat de grootte van die koek gegeven is.  Voor wie denkt vanuit de overlevings-mindset is dat absoluut logisch. Zoals het binnen die mindset ook absoluut logisch is dat, wanneer hij een groter stuk van de koek wil, het automatisch betekent dat anderen een kleiner stuk krijgen (Binnen een Win-Win-mindset zorg je er met elkaar voor dat de te verdelen koek in omvang toeneemt.) 

Plofkip-kapitalisten azen op bedrijven die niet optimaal lopen. Zo’n bedrijf wordt gekocht met geleend geld en de nieuwe eigenaar ziet daarin niet veel meer dan een verzameling assets die bij afzonderlijke verkoop een gegeven som geld zal gaan opleveren (de gegeven koek). ‘Die is alvast binnen’ denkt de plofkip-kapitalist. Nu nog even de cosmetische behandeling toepassen waardoor voor de som van alle assets – het geheel is immers meer dan de som der delen – een koper gevonden kan worden aan wie ‘dat geheel’ tegen een fikse premie kan worden overgedaan. Maar bij het in de etalage zetten van ‘dat geheel‘ moet dat wel blaken van vitaliteit dus start de plofkip-kapitalist samen met het zittende management de actie ‘oppoetsen’.  Oppoetsen komt in de plaats van het proces waarin met alle stakeholders uitgezocht wordt welke obstakels voor echte bloei en groei weggenomen kunnen worden. De buitenkant gaat boven de binnenkant!

Traumatische ervaringen

Wie als manager of als medewerker overnames door plofkraak-kapitalisten heeft meegemaakt en moest meedoen met hun plofkip-kapitalistische logica, is ongetwijfeld behoorlijk getraumatiseerd geraakt. Hierin meegezogen worden voelt als collaborateur worden. Je voelt dat je gedwongen wordt je eigen mensen en klanten te verraden. Je zult maar jarenlang je constructieve krachten gegeven hebben aan de groei en het gezond rendabel krijgen van jouw organisatie om daarna ‘ingezet’ te worden in de machtsspelletjes van zo’n plofkip-kapitalist. Iemand die onder misleidende voorwendsels jullie zogenaamd uit de brand kwam redden, waarna je moest aanzien hoe jullie met noeste arbeid gegroeide bedrijf uiteengereten werd of uitgeperst tot er geen leven meer inzat. Dood en kapot, je reinste kapitaalvernietiging. Een waardevol bedrijf opbouwen duurt jaren, maar kan door iemand met een verkeerde intentie in een handomdraai naar de filistijnen geholpen worden. 

The New Business As Usual

Nee, als er opvolgingsvraagstukken aan de orde zijn, ga dan liever in zee met mensen die als geen ander begrijpen dat je het moeilijk hebt. Die zien dat je in de narigheid zit en die zien dat met de juiste interventies, de mensen weer perspectief en energie krijgen en slimmer, anders gaan werken. Behoed jezelf voor het snelle oploswerk en dus voor Plofkip-kapitalisten. En herken tot slot ook de plofkip-kapitalist in jezelf. Want wie eerlijk is, kan zien dat er in ieder van ons een klein angstig en daardoor inhalig plofkip-kuiken zit. Kies ervoor om die lekker vrij te laten. Die groeit dan langzamer waarschijnlijk, maar leeft langer en veel gelukkiger.

Wie als DGA in het belang van zijn of haar onderneming de plofkip-kapitalist in zichzelf wil neutraliseren en/of als ondernemer met opvolgings vraagstukken trauma’s bij zichzelf en anderen wil voorkomen nodig ik uit om eens een Vital Space bijeenkomst bij te wonen, georganiseerd door Jennifer Benson, die ervaringsdeskundig is in deze kwesties. Zij heeft daarom studie gemaakt van manieren om de vitaliteit van organisaties te bevorderen  door o.a. de eigendom van organisaties te neutraliseren.(zie www.thenewbusinessasusual.com).

Sido van der Meulen